17. i 18. decembra, Društvo “Vlašići” se predstavilo na skupu Antika i savremeni svet, koji svake godine organizuje Društvo za antičke studije sa Prof Dr Ksenijom Maricki Gađanski na čelu, iz Beograda. Skup je održan na Pravnom fakultetu, teme su bile raznovrsne, a naše Društvo je učestvovalo sa nekoliko radova, čije ćemo apstrakte prikazati:

Konstantin Kalahanis
Evstratije Teodosiu
Odsek za astrofiziku, astronomiju i mehaniku
Departman za fiziku
Univerzitet u Atini
Milan S. Dimitrijević
Astronomska opservatorija
Beograd

ARISTOTELOVSKI ETAR I PRAZNINA U UNIVERZUMU

Hipotezu o postojanju etra nisu razmatrali samo stari Grci, već je takođe istraživana i u okviru fizike. Filozof, koji se intenzivno bavio ovim pitanjem je Aristotel, koji je tvrdio da je etar materijal, koji ispunjava prostor iza Meseca. U ovom prilogu će biti razmotren aristotelovski pogled na etar, koji je, u odnosu na četiri primarna elementa, smatran kao superioran. Zatim ćemo diskutovati o konceptima, formulisanim u 17. veku, koji etar opisuju kao medijum koji nosi svetlost, Majkelson-Morlijev eksperiment, čiji je rezultat u suprotnosti sa ovom pretpostavkom i Silvertutove primedbe na njega. Na kraju, biće predstavljena uloga etra u modernoj fizici, a posebno mogućnost da se koncept etra poveže sa savremenim teorijama, koje se odnose na prisustvo nečega što ispunjava Univerzum.

sdc13899Izlaganje Dr Milana S. Dimitrijevića

Dr Aleksandra Bajić
Društvo za arheoastronomska i
etnoastronomska istraživanja “Vlašići”
Beograd
Dr Milan S. Dimitrijević
Astronomska opservatorija
Beograda

FASTI PUBLIJA OVIDIJA NAZONA NA SRPSKOM JEZIKU

Spev Fasti Publija Ovidija Nazona predstavlja zanimljiv izvor informacija o nebeskim pojavama iz vremena smene stare i nove ere. I mada danas njegov   zvezdani kalendar nije tačan, pošto se zbog precesije nebeski kalendarski događaji, koje pesnik navodi, sada dešavaju gotovo mesec dana kasnije, to nikako ne umanjuje njegov značaj. Naprotiv, ono nudi dragocene podatke o astronomskim znanjima, koja su bila dostupna rimskim zvezdoznancima na smeni stare i nove ere i načinima na koje su ta znanja bila shvaćena.

Ovidijevo delo svedoči o važnosti, koju je posmatranje neba imalo za stare Rimljane. On o sebi govori kao o svešteniku i bardu, pesniku, koji “peva o božanskim stvarima”. Iz teksta se vidi da je prisustvovao mnogim obredima, da je stupao u neposredne kontakte sa najvišim  sveštenstvom i imao informacije o događaju na nebu, bar dok je pisao deo speva Fasti, koji nam je dostupan. On obuhvata samo prvih šest meseci rimske solarne godine. Nije poznato da li je drugi deo, sa preostalih šest meseci, postojao ili nije i do danas traju rasprave naučnika o tome.

Ovidije je rođen 20. marta 47. godine pre n.e. u Sulmu (današnja Sulmona), mestu istočno od Rima, u bogatoj i uticajnoj porodici, koja mu je omogućila izvrsno obrazovanje i dobar društveni položaj. Imao je visok status “državnog” pesnika i već u svoje doba bio slavan. Po zapovesti Avgusta, 8. godine n.e., u svojoj 55-oj godini života, proteran je na obalu Crnog mora, a razlog za to progonstvo do danas nije sasvim poznat. Odatle se nikada nije vratio i umro je u gradu Tomi, 17. ili 18. godine n.e. Njegovo delo Fasti (Praznici), izdato je posthumno.

Želja da ovo delo prevedemo na Srpski jezik, nastala je zbog njegovog astronomskog i kalendarskog sadržaja i značaja. Preveli smo ga sa Engleskog, uz kontrolu prevoda poređenjem sa jednim latinskim prepisom iz 10. veka, koji je koristio DŽ. Dž. Frejzer, pa je već samim tim sigurno Ovidijev tekst izgubio bar deo svoje originalne dinamike. U korist odluke da ga publikujemo, prevagnula je činjenica da original ovog dela nije sačuvan, već postoji tek nekoliko znatno kasnijih prepisa, koji se povrh toga i razlikuju u detaljima, tako da prevod sa originala i nije moguće načiniti. Pri tom, do danas, ovo delo nije prevedeno na Srpski jezik, što našem prevodu ipak daje značaj, makar kao skupu informacija o pesničkim temama koje Fasti obrađuju. Sa druge strane, osnovna tema Ovidijevog speva su rimski preznici, njihove kalendarske odrednice i veza tih odrednica sa astronomskim događajima. Komentare nebeskih pojava, izlazaka i zalazaka (helijakalnih i akronihalnih) zvezda i sazvežđa, kao i kalendaraskih odrednica, kojima ovaj tekst obiluje, mogu da daju samo oni koji te pojave poznaju i razumeju, što zahteva interdisciplinarni pristup. Stoga je prevagnulo mišljenje da ovaj prevod treba objaviti i tako ga učiniti dostupnim široj srpskoj javnosti.

U saopštenju ćemo prikazati prevod speva Fasti Publija Ovidija Nazona na Srpski jezik i o njemu diskutovati.

sdc13893Izlaganje Dr Aleksandre Bajić

Dr Milorad Stojić
Arheološki institut
Beograd

KORENI PITAGOREJSTVA
DA LI JE NA LOKALITETU MEDVEDNJAK U NEOLITU POSTOJAO
ORIGINALNI ZNAKOVNI SISTEM

Među predmetima sa protostarčevačkog i vinčanskog naselja Medvednjak u Grčcu (kod Smederevske Palanke) nalazi se i pedesetak predmeta od kosti i nekoliko od kamena na kojima se ponavljaju isti, uglavnom veoma jednostavni i precizno uobličeni motivi, neki od tih motiva su u obliku zubaca odnosno trouglastih udubljenja. Kako ti motivi ne doprinose estetici predmeta na kojima se nalaze, a uz to se i ponavljaju u istim oblicima i konstrukcijama, izvesno je da oni predstavljaju oznake, uglavnom veoma sugestivnog značenja. Značenje pojedinih grafema i njihovih skupina mogućno je relativno lako protumačiti, kao što su one koje izražavaju trajanje jedne solarne godine (broj 12) ili Mesečevog ciklusa (broj 28).

Precizno uobličene oznake na kostima i kamenu, nesumnjivog matematičkog značaja, koje se ponavljaju na većem broju predmeta, ukazuju na postojanje dogovorenih, konvencionalnih znakova za izražavanje numeričkih vrednosti i to: jedna duž I = broj 1;  dve duži II = broj 2; tri duži združene kao strelica → = broj tri; znak X = broj 4; XI = broj 5; … Očito je da osnovna jedinica “I” u svim zapisima ima vrednost broja (jedan). Na pojedinim predmetima (od zuba divljeg vepra), brojčane oznake izvedene su pravilnim trouglastim udubljenjima ili zupcima i to: broj 12 kao ΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔ a broj 28 ΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔΔ.

Dr Milan Dimitrijević
Astronomska opservatorija
Beograd

ZANIMLJIVI PRIMERCI IZ ZBIRKE RIMSKOG NOVCA SERGIJA DIMITRIJEVIĆA

Sergije Dimitrijević (1912-1987), koji je objavljivao zapažene radove iz oblasti srpske srednjevekovne numizmatike, ekonomskih nauka, privredne istorije, istorije srpskog i jugoslovenskog radničkog pokreta i istorije Leskovca, bio je i poznati kolekcionar, koji je najveću privatnu zbirku srpskog srednjevekovnog novca poklonio SANU. Između ostalog, sakupljao je i rimski novac, koji mu je u glavnom služio za razmenu sa drugim kolekcionarima. Mnogi primerci su pre razmene ili prodaje fotografisani, tako da je trag o njima ostao. U ovom prilogu, prikazaćemo osamnaest primeraka, za koje se vezuje zanimljiva priča ili predstavljaju i simbolizuju određenu prekretnicu u novčarstvu Rimske imperije.